De laatste tijd is er veel aandacht voor ferritine, de waarde die iets zegt over de ijzervoorraad in je lichaam. Vooral bij vrouwen staat deze waarde volop in de belangstelling. Ook in mijn praktijk krijg ik er steeds vaker vragen over.
Een deel van de discussie gaat over mensen die klachten hebben als vermoeidheid, duizeligheid of haaruitval, terwijl hun Hb nog normaal is. Kan er dan toch sprake zijn van een ijzertekort? En wanneer is een ferritine eigenlijk te laag?
Daar is niet altijd één simpel antwoord op. Zo kunnen de referentiewaarden die laboratoria gebruiken van elkaar verschillen. Ook moet een ferritinewaarde altijd samen met andere bloedwaarden, eventuele klachten en de medische situatie worden beoordeeld.
Als TCM-therapeut krijg ik daar nog een andere vraag bij: hoe kijken we vanuit de Chinese geneeskunde naar zo'n lage ijzervoorraad? Is een lage ferritine hetzelfde als wat we binnen TCM Bloedleegte noemen?
Het korte antwoord is: nee. Maar er zijn wel interessante overeenkomsten.
Heel simpel gezegd kun je ferritine zien als een soort voorraadpotje voor ijzer.
Je lichaam heeft ijzer onder andere nodig voor de aanmaak van hemoglobine. Hemoglobine zit in je rode bloedcellen en helpt om zuurstof door je lichaam te vervoeren.
Je Hb en je ferritine vertellen dus niet precies hetzelfde.
Je Hb zegt iets over het hemoglobine dat op dat moment in je bloed aanwezig is. Ferritine geeft informatie over hoeveel ijzer je lichaam heeft opgeslagen. Daardoor kan je Hb nog binnen de normale waarden vallen, terwijl je ijzervoorraad al is afgenomen.
Dat is één van de redenen waarom ferritine momenteel zoveel aandacht krijgt.
Tegelijkertijd is ferritine geen waarde die je helemaal los kunt bekijken. Onder andere ontstekingen kunnen de ferritinewaarde beïnvloeden. Daarom wordt de uitslag altijd bekeken in samenhang met andere bloedwaarden, je klachten en je gezondheid.
Binnen de Traditionele Chinese Geneeskunde kennen we natuurlijk geen ferritine. Een laboratoriumwaarde kun je daarom niet rechtstreeks vertalen naar een TCM-diagnose.
Een lage ferritine betekent dus niet automatisch dat je volgens TCM een Bloedleegte hebt.
Wanneer iemand bij mij in de praktijk komt, kijk ik naar het hele beeld. Hoe is je energie? Hoe slaap je? Heb je het snel koud? Hoe is je spijsvertering? Hoe ziet je menstruatie eruit? Zijn er klachten als duizeligheid, een bleke uitstraling, droge ogen of haaruitval?
En natuurlijk kijk ik ook naar de tong en voel ik de pols.
Al die informatie samen gebruik ik om te bepalen welk TCM-patroon bij iemand past.
Twee vrouwen kunnen dus dezelfde ferritinewaarde hebben en vanuit TCM toch een heel ander beeld laten zien.
Dit is belangrijk om eerst uit te leggen, want wanneer we binnen de Chinese geneeskunde over Bloed spreken, bedoelen we niet precies hetzelfde als het bloed dat in het ziekenhuis wordt onderzocht.
Bloed noemen we binnen TCM Xue.
Het gaat niet alleen om de vloeistof die door je bloedvaten stroomt, maar ook om de voedende en verzorgende functie ervan.
Bloed voedt volgens TCM onder andere de spieren, huid, ogen en het haar. Het helpt het lichaam soepel en verzorgd te houden en speelt ook een rol bij rust en slaap.
Bloed werkt daarbij nauw samen met Qi. Heel eenvoudig gezegd: Qi zorgt voor beweging, Bloed zorgt voor voeding.
Wanneer er volgens TCM onvoldoende voedend Bloed beschikbaar is om deze functies goed uit te voeren, spreken we van Bloedleegte.
Klachten die daarbij kunnen voorkomen zijn bijvoorbeeld vermoeidheid, duizeligheid, een bleke uitstraling, droge huid of droog haar, haaruitval, problemen met concentratie en geheugen, slecht slapen of veranderingen in de menstruatie.
Sommige van deze klachten kunnen óók voorkomen bij een ijzertekort. En juist daardoor is het verleidelijk om de twee aan elkaar gelijk te stellen.
Maar Bloedleegte is geen andere naam voor ijzertekort of bloedarmoede. Het is een TCM-patroon dat ik vaststel aan de hand van meerdere kenmerken.
Wanneer er sprake is van Bloedleegte, kijk ik onder andere naar de vraag waarom iemand onvoldoende Bloed heeft.
Binnen TCM spelen de Milt en Maag een belangrijke rol bij de verwerking van eten en drinken. Uit wat we eten moet uiteindelijk Qi en Bloed kunnen worden opgebouwd.
Daarom kijk ik niet alleen naar wat iemand eet, maar ook naar hoe de spijsvertering functioneert.
Heeft iemand bijvoorbeeld weinig eetlust? Een opgeblazen gevoel na het eten? Dunne ontlasting? Of juist weinig energie na een maaltijd?
Dan kan dat binnen TCM informatie geven over de rol van Milt en Maag.
Ook de Nieren en de Jing spelen een rol bij de diepere basis voor de vorming van Bloed.
En dan is er de Lever. Binnen TCM zeggen we dat de Lever het Bloed bewaart. Lever Bloed speelt onder andere een belangrijke rol bij de menstruatie en bij de voeding van spieren, pezen en ogen.
Het gaat dus nooit om één orgaan of één oorzaak.
En als ik binnen TCM over de Milt, Lever of Nieren schrijf, bedoel ik daarmee de TCM-orgaansystemen. Dat is iets anders dan het anatomische orgaan zoals we dat vanuit de westerse geneeskunde kennen.
Bij vrouwen is er nog een belangrijke vraag: hoeveel Bloed gaat er verloren?
Wanneer je iedere maand veel of langdurig bloed verliest, moet je lichaam dat ook iedere keer weer aanvullen.
Daarom vraag ik in mijn praktijk uitgebreid naar de menstruatie. Hoe lang duurt deze? Hoeveel bloedverlies is er? Zijn er stolsels? Is er tussentijds bloedverlies of spotting?
Ook bloedverlies rondom een zwangerschap of bevalling kan natuurlijk meespelen.
Vanuit TCM kijk ik daarom zowel naar de mogelijkheid om voldoende Bloed op te bouwen als naar de vraag of er misschien te veel Bloed verloren gaat.
Dat sluit eigenlijk mooi aan bij de reguliere geneeskunde. Wanneer uit bloedonderzoek blijkt dat de ijzervoorraad laag is, is het niet alleen belangrijk om die voorraad weer aan te vullen. Het is ook belangrijk om te kijken waarom deze laag is geworden.
Hevig, langdurig of onverklaard bloedverlies hoort daarom altijd medisch onderzocht te worden.
Hier wil ik een belangrijke kanttekening bij maken.
Ik geef niet automatisch voedingsadviezen voor Bloedleegte aan iemand omdat de ferritine laag is.
In mijn praktijk leg ik eerst uit wat Bloed en Bloedleegte binnen TCM betekenen en kijk ik of het totale beeld daadwerkelijk bij Bloedleegte past. Pas daarna kunnen voedingsadviezen onderdeel worden van de behandeling.
Wanneer Bloed voeden binnen het TCM-patroon past, kijk ik onder andere naar voldoende voedende maaltijden en een goede werking van de spijsvertering.
Voedingsmiddelen die ik dan regelmatig adviseer zijn bijvoorbeeld:
Bij plantaardige bronnen van ijzer kan het helpen om deze te combineren met iets dat vitamine C bevat, bijvoorbeeld bessen of wat citroensap.
Maar ook hier geldt: meer is niet automatisch beter en hetzelfde advies past niet bij iedereen.
TCM-voeding hoeft wat mij betreft niet te betekenen dat je ineens allerlei onbekende producten moet gaan kopen.
Een warme havermout met wat bessen, een soep van rode linzen of een maaltijd met groene groenten en peulvruchten kan al prima passen binnen een voedingsadvies om Bloed te ondersteunen.
Een andere eenvoudige tip die ik regelmatig meegeef bij Bloedleegte is thee van gojibessen en rode dadel.
Doe een handje gojibessen en een rode dadel in een kop, giet er gekookt water overheen en laat dit ongeveer tien minuten trekken. De zacht geworden gojibessen kun je daarna gewoon opeten.
Ook zo'n thee is geen behandeling voor een lage ferritine. Ik adviseer hem vanuit de TCM-voedingsleer wanneer Bloed voeden bij iemand past.
Dan zou ik daar niet alleen vanuit TCM naar kijken.
Bespreek met je huisarts of behandelaar wat de uitslag in jouw situatie betekent en of verder onderzoek of behandeling nodig is. Zeker wanneer je klachten hebt of veel bloed verliest, is het belangrijk om de oorzaak te achterhalen.
Acupunctuur, TCM en voeding kunnen ondersteunend worden ingezet, maar vervangen bloedonderzoek of de medische behandeling van een ijzertekort niet.
Misschien is dat uiteindelijk wat ik het interessantst vind aan de huidige aandacht voor ferritine.
Een bloedonderzoek kan laten zien hoe het met je ijzervoorraad gesteld is. Dat is informatie die we binnen TCM niet op een andere manier kunnen meten en ook niet moeten proberen te vervangen.
TCM stelt vervolgens andere vragen.
Hoe functioneert je spijsvertering? Lukt het om voldoende Qi en Bloed op te bouwen? Hoe verloopt je menstruatie? Verlies je veel bloed? En passen je andere klachten bij Bloedleegte, of laat je lichaam juist een ander TCM-patroon zien?
Daarom kan ik niet zeggen:
lage ferritine = Bloedleegte.
Maar de uitslag kan wel een interessant onderdeel zijn van het totale verhaal.
En daarom kunnen twee mensen met dezelfde ferritinewaarde vanuit TCM toch een heel andere behandeling of een ander voedingsadvies krijgen.
Een laboratoriumwaarde kan ons veel vertellen, maar nooit het hele verhaal.